Komisja Europejska przyjęła w 2005 roku Europejską Kartę Naukowca i Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych. Dokumenty te opisywały prawa i obowiązki, jakim podlegają zarówno naukowcy, jak i instytucje ich zatrudniające. Oba dokumenty zwracały uwagę na potrzebę tworzenia dobrych i stabilnych warunków pracy dla uczonych na każdym etapie ich ścieżki zawodowej.

Europejska Karta Naukowca ustanowiła ogólne zasady i wymagania określające role, zakres obowiązków i uprawnienia pracowników naukowych, a także ich pracodawców i/lub grantodawców. Celem Karty było zapewnienie, aby charakter stosunków między naukowcami i ich pracodawcami sprzyjał osiągnięciu pozytywnych wyników w tworzeniu, przekazywaniu, wymianie oraz rozpowszechnianiu wiedzy oraz rozwoju technologicznego, a także rozwojowi kariery pracowników naukowych.

Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych obejmował ogólne zasady i wymagania, do których powinni stosować się pracodawcy i/lub grantodawcy przy mianowaniu oraz rekrutacji naukowców. Zasady i wymagania, o których mowa powinny zagwarantować przestrzeganie takich wartości jak przejrzystość procesu rekrutacji oraz równe traktowanie wszystkich kandydatów, w szczególności mając na względzie rozwój atrakcyjnego, otwartego oraz zrównoważonego europejskiego rynku pracy dla naukowców.

29 grudnia 2023 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zostało opublikowane Zalecenie Rady Unii Europejskiej z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie europejskich ram mających na celu przyciąganie i zatrzymywanie talentów w obszarze badań naukowych, innowacji i przedsiębiorczości w Europie (C/2023/1640). Dokument ten zastąpił dotychczasowe dwa dokumenty: Europejską Kartę Naukowca i Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych, pozostawiając nową zaktualizowaną Europejską Kartę Naukowca (załącznik nr II Zalecenia).

Kluczowe działania i zalecenia

1. Lepsze warunki pracy i kariery

• Stabilniejsze zatrudnienie i przejrzyste ścieżki kariery dla naukowców.
• Sprawiedliwe wynagrodzenia i poprawa warunków pracy.
• Wsparcie dla równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

2. Mobilność i uznawanie kwalifikacji

• Ułatwienie przemieszczania się talentów między krajami UE.
• Szybsze i prostsze uznawanie dyplomów i kwalifikacji.
• Usuwanie barier administracyjnych (np. wizowych dla osób spoza UE).

3. Rozwój umiejętności

• Inwestowanie w szkolenia, zwłaszcza w umiejętności cyfrowe i przedsiębiorcze.
• Wspieranie uczenia się przez całe życie.

4. Współpraca między nauką a biznesem

• Zacieśnianie relacji między uczelniami, instytutami badawczymi i firmami.
• Wspieranie transferu wiedzy i komercjalizacji badań.

5. Włączanie i różnorodność

• Promowanie równości (np. płci) w nauce i innowacjach.
• Tworzenie bardziej inkluzywnego środowiska pracy.

6. Przyciąganie talentów spoza UE

• Uproszczenie procedur przyjazdu i pobytu.
• Tworzenie zachęt dla wysoko wykwalifikowanych specjalistów.

Europejska Karta Naukowca

Kodeks Postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych